Wie tot Ridder geslagen wordt, legt een gelofte af waarbij naar onder andere Sint-Michaël wordt verwezen. Wie Sint-Michaël is wordt beschreven in bijgaand artikel van de hand van onze Vlaamse Ridder, Albert Driesse.


 

De naam van de aartsengel Michaël (Sint-Michiel) komt voor in zowel het Oude als het Nieuwe Testament en ook in de Koran. Daarom heeft Michaël voor zowel Joden, Christenen en Moslims een heilige betekenis.

Michaël, in de bijbel de naam van de engel die volgens Daniël 10:13, 21 en 12:1 het vrome Israël beschermt. In het Nieuwe Testament noemt Judas 9 hem als de aartsengel die met de Satan strijdt om het lijk van Mozes. In Openbaring 12:7–12 voert hij oorlog tegen de draak, die identiek is met de Satan (duivel).

De verering van de aartsengel als aanvoerder van de engelen en overwinnaar van de boze machten, als beschermer van het christenvolk en begeleider van de zielen van de gestorvenen naar het paradijs begon in de 4de eeuw in het Oosten. Ook in het Westen werd hij reeds vroegtijdig vereerd en heiligdommen aan hem gewijd verschenen met name op hooggelegen plaatsen (Mont-Saint-Michel, Normandië; St. Michael's Mount, Cornwall; Monte Sant’ Angelo). In Rome wijdde paus Gregorius de Grote het mausoleum van Hadrianus (Engelenburcht) aan de engel, nadat hij tijdens een pestepidemie in een verschijning Michaël had gezien, die zijn vlammend zwaard in de schede stak. Later werd hij in het volksgeloof ook degene die de zielen weegt bij het Laatste Oordeel.

 

Michaël werd de patroon van alle wapendragers en – omdat hij de weegschaal hanteert – van de bakkers, de weegmeesters, de apothekers e.a. Feestdagen: 29 sept. (kerkwijdingsfeest te Rome) en 8 mei (verschijning op de Monte Sant’ Angelo).

In de beeldende kunst werd Michaël in de Byzantijnse tijd afgebeeld met de purperen chlamys van het keizerlijk hof; hij draagt een lange staf in de hand, waaraan een wimpel met in het Grieks de woorden: Heilig, heilig, heilig (Jesaja 6:3). In het Westen is hij gekleed in een lange tuniek, of ook als ridder met zwaard en hellebaard. Ook wordt hij in de lucht staande of vliegend afgebeeld en dan met het getrokken zwaard in de hand. Als hij in cyclus wordt afgebeeld zijn er vier scènes: gevecht tegen de draak, wegen van de zielen, verschijningen en wonderen.

 

Islam

In de Koran wordt Michaël slechts eenmaal genoemd. Soera 2:99 luidt: 'Al wie een vijand is van God en Zijn engelen en Zijn boodschappers en Gabriël en Michaël, God is een vijand van zulke ongelovigen.

 

Feestdag:

29 september (St-Michel)

Atributen:

Mat zwaard, draak, weegschaal

Patronaat:

Militairen, verleidingen, zieken en stervenden, christenen, heilige dood,

Profiel:

Aartsengel die het geloof verdedigt; vaak op bergtoppen

 

Engelen en dus zeker ook aartsengelen, waarvan Sint-Michiel (aartsengel Michaël) ongetwijfeld de meest populaire is, liggen bij de meeste gelovigen nog steeds goed in de markt. Niet vreemd dus dat in het verleden heel wat steden deze aartsengel als hun patroonheilige op een voetstuk plaatsten. Ook Brussel koos kort na het ontstaan van de stad voor de aartsengel Sint-Michiel als beschermheilige.

Cultus en iconografie

Sint-Michiel is niet alleen de boodschapper van God, maar ook hij die bij het Laatste Oordeel de zielen afweegt van de afgestorvenen.

Daarnaast is hij de aanvoerder van Gods Legerschare bij de strijd tegen de afvallige engelen van Lucifer en dus in extenso zowat de beschermer van de gelovigen.

De verering van de aartsengel Sint-Michiel gaat terug tot het begin van de vierde eeuw. Niet echt verwonderlijk, want in diezelfde periode werd voor het eerst het christendom onder keizer Constantijn de Grote (280-337) gedoogd en enkele decennia later onder Keizer Theodosius (346-395) als officiële staatsgodsdienst uitgeroepen.

Toch was het in Byzantium, het latere Constantinopel en het huidige Istanbul, dat Sint-Michiel voor het eerst echt werd vereerd. In de beginne werd hij in de iconografie voorgesteld als een frêle, baardloze jongeling in een lang gewaad zonder enige speciale attributen. Onder de nog steeds Hellenistische invloed van het latere Oost-Romeinse Rijk werden hem naar analogie van Niké, de godin van de overwinning, vleugels aangemeten.


Mont Saint-Michel, waar de aartsengel in 708 verschenen zou zijn


Vanaf het einde van de vijfde eeuw vond de cultus ook ingang in het westen, en meer bepaald in Apulië in Zuid-Italië. Deze beweging werd in de hand gewerkt omdat Sint-Michiel in 492 verschenen zou zijn in een grot op de berg Gargano. Later, alsof dat nog niet genoeg was, maakte hij ook zijn opwachting in Rome in 590, waar hij een einde maakte aan een pestepidemie boven het Mausoleum van keizer Hadrianus (76-138) dat sindsdien de naam “Castel San Angelo” meekreeg. En omdat alle goede dingen blijkbaar uit drie bestaan, deed hij één en ander over in 708 toen hij verscheen in Frankrijk op een plek die nu de naam Mont Saint-Michel draagt.